Wychowanie fizyczne w szkole

UCZEŃ SŁABOWIDZĄCY, NIEWIDOMY  A WYCHOWANIE FIZYCZNE W SZKOLE

        Znaczenie wychowania fizycznego w procesie nauczania uczniów słabowidzących i niewidomych jest ogromne, aczkolwiek nie zawsze doceniane i zauważane. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z faktu, iż osoba niewidoma może, a często wręcz powinna brać czynny udział w zajęciach sportowych, lekcjach wychowania fizycznego wraz z rówieśnikami zdrowymi.
Myśląc o zajęciach wychowania fizycznego w dużym stopniu koncentrujemy się na naszej fizyczności, ciele, niedoceniając całego spektrum oddziaływań na inne sfery życia. Fakt ten ma szczególne znaczenie dla osób pozbawionych możliwości widzenia. Z tego powodu udział chorych dzieci i młodzieży w lekcjach wychowania fizycznego ma ogromne znaczenie. Fakt ten nakłada na nauczyciela prowadzącego zajęcia wychowania fizycznego konieczność odpowiedniej organizacji lekcji, dostosowania metod pracy, rodzaju dyscyplin, ćwiczeń, odpowiednio do potrzeb uczniów zdrowych, ze szczególnym uwzględnieniem  ucznia  słabowidzącego. Potrzeba ta sprawia, że nauczyciel musi mieć dużą swobodę w realizowaniu programu, popartą wiedzą z zakresu tyflopedagogiki.
Aby  uczeń słabowidzący/niewidomy mógł zacząć brać czynny udział w zajęciach ruchowych musi być do tego indywidualnie (np. w ramach zajęć rewalidacji ) przygotowany.  Większość ćwiczeń jest dla osoby chorej zupełnie nowa, nieznana. Niewidome dzieci rozporządzają bardzo ograniczoną skalą ruchów nawykowych, opartych zazwyczaj na czynnościach życiowych, toteż zajęcia trzeba rozpoczynać od ćwiczeń najprostszych, stosując zasadę stopniowania trudności. Metoda nauczania ruchu polega na:
– dokładnym, słownym opisie ćwiczenia,
– wykonaniu ćwiczenia przez nauczyciela i umożliwienie dziecku obserwacji dotykowej,
– powtórzeniu ćwiczenia przez ucznia pod kontrolą nauczyciela.

       Ważne jest aby niewidomy/ słabowidzący zanim przystąpi do lekcji poznał miejsce zajęć, sprzęt i jego zastosowanie. Zadania proponowane  powinny być zindywidualizowane. Duży nacisk należy  kłaść na ćwiczenia w parach, kołach, szeregach. Grupa dzieci/młodzieży zdrowej musi być przygotowana na przyjęcie kolegi z ograniczeniami zdrowotnymi.

DYSCYPLINY SPORTU JAKIE MOGĄ UPRAWIAĆ  SŁABOWIDZĄCY / NIEWIDOMI UCZNIOWIE

       W zasadzie na ma dyscypliny sportu, której osoba z niepełnosprawnością wzroku nie mogłaby wykonywać. Oczywiście stopień upośledzenia ostrości wzroku generuje możliwości ruchowe ucznia, jednakże przy pewnych modyfikacjach natury technicznej liczą się chęci i zamiłowania.

     Dyscypliny sportu jakie może uprawiać osoba słabowidząca:

  1. Gimnastyka
  2. Ćwiczenia wolne. Ćwiczenia ramion, nóg we wszystkich położeniach. Ćwiczenia tułowia we wszystkich płaszczyznach. Przewroty.
  3. Ćwiczenia przy pomocy przyrządów (przy udziale osoby widzącej): kraty, liny, ławeczka, równoważnia, trampolina, skrzynia, kozioł.
  4. Zabawy i gry.
  5. Lekkoatletyka (przy udziale osoby widzącej): biegi na trawie, bieżni, terenowe, rzuty piłką, skoki.
  6. Pływanie.
  7. Sporty zimowe (przy udziale osoby widzącej): narciarstwo, łyżwiarstwo, saneczkarstwo.
  8. Turystyka i ćwiczenia terenowe: biwakowani , turystyka piesza

STRONA TECHNICZNA ZAJĘĆ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO PROWADZONYCH W   SZKOLE

         Zajęcia wychowania fizycznego z udziałem osób słabowidzących  powinny być realizowane w sali gimnastycznej, z której zostaną usunięte wszystkie ostre, a także niskie sprzęty, przedmioty. Wystające krawędzie powinny być zabezpieczone filcem.  W miarę możliwości kolor ścian powinien być słoneczno – kremowy. Przydatny jest sprzęt do ćwiczeń w parach. Stosuje się obecnie dźwiękowe piłki. Liczba uczniów na zajęciach (zarówno na sali, boisku, basenie, lodowisku) nie powinna być zbyt liczna i określona na podstawie  przepisów, którymi powinien kierować się nauczyciel realizujący zajęcia w-f z udziałem osób słabowidzacych.

POTRZEBA OCHRONY NARZĄDU WZROKU UCZNIA SŁABOWIDZĄCEGO W TRAKCIE ZAJĘĆ WYCHOWANIA FIZYCZNEGO

          Na szkole ciąży obowiązek dbania o zachowanie u ucznia słabowidzącego posiadanego procentu wzroku,  starania się o jego poprawę, a także wyuczenia umiejętności jak najlepszego korzystania ze wzroku.
Istnieją dzieci, u których może nastąpić pogorszenie widzenia, doprowadzające do całkowitej ślepoty. Takie stany chorobowe stanowią wręcz przeciwwskazanie do udziału w zajęciach wychowania fizycznego. Są też takie schorzenia, które tylko ograniczają udział w wybranych ćwiczeniach. Nauczyciel wychowania fizycznego proponując ćwiczenia uczniom słabowidzącym, powinien (w oparciu o zalecenia lekarskie) posiadać wiedzę, pozwalającą mu odpowiedzialnie realizować zajęcia. Dla bezpieczeństwa,   rodzic ucznia pod wpływem sugestii nauczyciela powinien otrzymać spis ćwiczeń, które nie są wskazane do realizacji w danym, indywidualnym przypadku.

                                                    ***

         Celem artykułu było wykazanie znaczenia zajęć wychowania fizycznego dla uczniów z inwalidztwem wzroku. Osoba słabowidząca, niewidoma ma takie same prawa do tego, aby rozwijać się nie tylko od strony intelektualnej, ale aby móc osiągać sukcesy, doznawać przyjemności w ćwiczeniu własnego ciała, własnej fizyczności. Rezygnowanie z udziału w zajęciach wychowania fizycznego w szkole, poddawanie się presji otoczenia niesprzyjającej aktywności fizycznej osób słabowidzących  nie jest właściwym kierunkiem w rewalidacji osób niepełnosprawnych.

Udział w zajęciach to nie tylko wykształcenie prawidłowej postawy ciała, wyrobienie rytmiczności, pamięci kinetycznej, usprawnienie manualne, dotykowe ucznia, ale także zdobycie doświadczenia w radzeniu sobie w niebezpieczeństwie, nabycie umiejętności pokonywania przeszkód, a przede wszystkim wyrobienie umiejętności współżycia w zespole,  zdobycie wiary we własne siły.

Opracowała:
A. Beister