Sprawozdanie z konferencji „Możliwości wsparcia rozwoju i edukacji dzieci i młodzieży z poważnymi dysfunkcjami wzroku”

SPRAWOZDANIE Z KONFERENCJI
„Możliwości wsparcia rozwoju i edukacji dzieci i młodzieży z poważnymi dysfunkcjami wzroku”

W dniu 25 listopada 2016 roku Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna Nr 7 w Gdańsku zorganizowała konferencję dotyczącą możliwości wspierania dzieci i młodzieży z poważnymi dysfunkcjami wzroku w ich rozwoju i edukacji. Konferencja miała charakter informacyjny, a jej celem było umożliwienie przepływu informacji na temat różnych form wsparcia dostępnych dla dzieci i młodzieży z szeroko rozumianymi problemami wzrokowymi w mieście Gdańsku oraz działalności placówek, które tego wsparcia udzielają.

W Gdańsku dzieci i młodzież słabowidząca i niewidoma uczęszczają wyłącznie do przedszkoli i szkół ogólnodostępnych oraz integracyjnych. Na terenie całego województwa pomorskiego nie funkcjonuje szkoła specjalna dla uczniów z trudnościami w uczeniu się spowodowanymi wadami czy chorobami oczu. Także mała jest ilość tyflopedagogów świadczących w różnych placówkach oświatowych wsparcie w postaci specjalistycznych zajęć rewalidacyjnych (np. rehabilitacji widzenia), nauki pisma punktowego Braila, umiejętności przemieszczania się w przestrzeni i innych. Warto więc wiedzieć, gdzie skierować dziecko i jego rodziców, by mogli uzyskać fachową pomoc, a także gdzie nauczyciel, na co dzień pracujący z uczniem, sam może skorzystać z porady czy konsultacji „wzrokowego” specjalisty.

W konferencji wzięło udział ponad 80 osób, wśród których dominowali pedagodzy  i psychologowie szkolni oraz nauczyciele pracujący z uczniami słabowidzącymi i niewidomymi. Konferencja odbyła się w szkolnej sali teatralnej ZKPiG nr 20 w Gdańsku.

Uroczystego otwarcia konferencji dokonała Pani Monika Gołubiew – Konieczna, dyrektor PPP Nr 7, która witając gości zaprosiła jednocześnie specjalistów do wspólnego zastanowienia się nad tym, z jakiego wsparcia  i z jakich form pomocy mogą skorzystać w Gdańsku dzieci i młodzież z dużą dysfunkcją wzroku na wszystkich etapach edukacyjnych.

Jako pierwsza wystąpiła Pani Barbara Brzozowska, tyflopedagog, która podzieliła się swoim długoletnim doświadczeniem w pracy z uczniem niewidomym i słabowidzącym w szkole ogólnodostępnej. Zwróciła uwagę na wyzwania, przed którymi stoi nauczyciel pracujący z dzieckiem z dysfunkcją wzroku oraz utrudnienia z jakimi „zderza się” (czasami nawet dosłownie) uczeń z dysfunkcją wzroku. Wskazała na dostępne na rynku pomoce dydaktyczne tj. wypukłe globusy, brajlowskie mapy czy też brajlowskie drukarki, jednak koszt tych pomocy jest tak wysoki, że ich zakup w celu wyposażenia szkoły jest niemożliwy. Prelegentka wskazała również na bardzo istotny problem jakim jest brak ujednolicenia treści podstawy programowej w podręcznikach ogólnodostępnych z podręcznikami pisanymi w brajlu. Brak jednolitych treści sprawia, że podręczniki napisane w brajlu nie mają przełożenia na treści przekazywane w szkole. Pani Barbara Brzozowska poruszyła również bardzo ważny aspekt integracji dzieci słabowidzących i niewidomych z dziećmi zdrowymi również poza szkołą.

Kolejny prelegent, Pani Magdalena Korewa – Łubniewska, przedstawicielka PZN w Gdańsku podkreśliła rolę i zadania Polskiego Związku Niewidomych we wspieraniu rehabilitacji dzieci i młodzieży z inwalidztwem wzroku. Obecnie PZN zrzesza 300 dzieci z dysfunkcją wzroku z terenu województwa pomorskiego. Warunkiem objęcia opieką dziecka z wadą wzroku przez Polski Związek Niewidomych jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności, w którym zaznaczony jest kod o symbolu  0,4 – O. Jedną z form pomocy jest organizowanie wyjazdu na obóz letni dla dzieci i młodzieży, gdzie dzieci z inwalidztwem wzroku mają możliwość skorzystania z nauki jazdy konnej, nauki pływania, języka angielskiego oraz korzystają pod opieką instruktorów z parku linowego. Jest to obóz, który właściwie nie różni się niczym innym od obozów letnich przeznaczonych dla zdrowych dzieci. Związek wśród różnych swych działań organizuje również lekcje poglądowe dla klas ze szkół podstawowych, by móc przybliżyć dzieciom zdrowym trudności jakie mają dzieci z inwalidztwem wzroku. Związek dysponuje również bazą pomocy dydaktycznych, które można wypożyczać w zależności od potrzeb. PZN oferuje pomoc psychologa oraz prawnika, z której mogą skorzystać rodzice dzieci z dysfunkcją wzroku.

Następnie przedstawiciele Ośrodka Wczesnego Wspomagania Rozwoju Dziecka Niewidomego i Niedowidzącego oraz Przedszkola dla Dzieci Niewidomych w Gdańsku – Sobieszewie, Pani Agata Hołubowicz oraz Pani Marta Bielawska przybliżyły funkcjonowanie tych placówek. Pani Agata Hałubowicz podkreśliła konieczność podejmowania jak najwcześniejszych działań w zakresie wspomagania rozwoju małych dzieci, u których stwierdzono wadę wzroku. Pierwsze 6 miesięcy życia dziecka jest bardzo istotne i każdy miesiąc odgrywa ogromną rolę w rehabilitacji jego wzroku. Ośrodek Wczesnego Wspomagania Rozwoju Dziecka Niewidomego i Niedowidzącego obejmuje obecnie rehabilitacją 98 dzieci do 7 – go roku życia z terenu Trójmiasta i okolic. Dzieci starsze również mogą skorzystać z konsultacji specjalistów pracujących w Ośrodku. Szczególnie istotne są wizyty specjalistów w domach dzieci, podczas których terapeuci mogą udzielić rodzicom porad jak należy zorganizować przestrzeń w mieszkaniu, by ułatwić dziecku możliwość jak najbezpieczniejszego poruszania się w nim. Pani prelegent zaznaczała konieczność współpracy wszystkich specjalistów zajmujących się dzieckiem. Współpraca tyflopedagoga i fizjoterapeuty, jak również ortoptysty, optometrysty i okulisty jest niezbędna w celu osiągnięcia jak najbardziej optymalnego rozwoju widzenia dziecka. Pani Marta Bielawska przedstawiła funkcjonowanie, organizację dnia i metody pracy z dziećmi w Przedszkolu dla Dzieci Niewidomych w Sobieszewie. Program zajęć w przedszkolu jest taki sam jak we wszystkich placówkach dla dzieci widzących, różni się formami pracy oraz zajęciami uzupełniającymi. Dzieci objęte są m.in. terapią widzenia, ćwiczeniami prebrajlowskimi w celu spontanicznego poznawania znaków, zajęciami z orientacji przestrzennej, rehabilitacją ruchową, muzykoterapią, dogoterapią. Pani Marta Bielawska zaznaczyła, że dzieciom niewidomym „nie wystarczy poznawanie świata przez słowa widzących, bo dziecko nie „podłoży” pod te słowa rzeczywistości, której nie widzi i nie dotyka”. Dlatego tak niezmiernie ważne jest, aby dziecko niewidome, niewidomy uczeń mógł poznawać otoczenie bezpośrednio, zmysłami.

Pani Joanna Krycia przedstawiła ofertę Przedszkola Nr 35 w Gdańsku dla Dzieci z Wadami Wzroku. Do Przedszkola przyjmowane są dzieci na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydanego przez publiczną Poradnię Psychologiczno – Pedagogiczną. Są to dzieci z wadami wzroku, z zezem i niedowidzeniem jednoocznym, dzieci niedowidzące, niewidome, z opóźnionym rozwojem psychoruchowym, spektrum autyzmu oraz  niepełnosprawnościami sprzężonymi. W zależności od poziomu rozwoju dzieci, uczęszczają one do grup integracyjnych lub grup specjalnych. Na terenie placówki dzieci mogą korzystać z pomocy ortoptysty, który po konsultacji z lekarzem okulistą prowadzi zalecone ćwiczenia z dzieckiem.

Pani Magdalena Kowalska zapoznała uczestników konferencji z zasadami działania projektu realizowanego we współpracy z UM Gdańska wspierającego edukację uczniów niewidomych i słabowidzących przez Niepubliczną Poradnię Wspomagania Rozwoju „Po Drodze” w Gdańsku. W projekcie tym, może wziąć udział uczeń realizujący obowiązek szkolny na terenie Gminy Miasta Gdańsk. Program obejmuje zajęcia terapii integracji sensorycznej, terapię wzroku, obsługę sprzętu specjalistycznego, orientację przestrzenną, naukę czynności życia codziennego oraz wsparcie psychologiczne zarówno w formie indywidualnej, jak i grupowej. Wsparcie psychologiczne prowadzone jest w miejscu zamieszkania ucznia oraz na terenie jego szkoły. Dla każdego uczestnika tego projektu tworzony jest indywidualny program wsparcia. Niezmiernie ważną formą pomocy są też spotkania informacyjno – integracyjne dla rodziców dzieci objętych projektem.

Uczestnicy konferencji mieli także okazję wysłuchania poruszającego wystąpienia Pani Katarzyny Litwińskiej, która podzieliła się swoimi refleksjami z perspektywy rodzica na temat edukacji swojego niewidomego syna Piotra. Pani Litwińska wskazała na potrzebę pomocy rodzicom i dziecku w domu oraz na potrzebę objęcia ucznia niewidomego indywidualną pomocą nauczyciela. Obecnie Piotr jest w III klasie gimnazjum w szkole niepublicznej i uczy się w klasie 24 – osobowej. Wystąpienie Pani Litwińskiej kontynuowała Pani Małgorzata Stępniak – Dyrektor Gdańskiego Gimnazjum „Lingwista”, którego uczniem jest Piotr. Pani dyrektor swoim wystąpieniem udowodniła, że „nie ma rzeczy niemożliwych”. Otwarcie mówiła o strachu i obawach towarzyszących Jej w związku z przyjęciem Piotra do szkoły, ale przyznała też, że przede wszystkim są to obawy osób zdrowych wynikających z braku doświadczenia i kontaktu z osobami z dysfunkcją wzroku. Uczenie Piotra było wyzwaniem dla nauczycieli tej szkoły, ale jest też ogromną satysfakcją obserwowanie Jego sukcesów i radości, jaką czerpie z pobytu w tej szkole. Pani dyrektor potwierdziła stanowisko poprzednich prelegentów, którzy zaznaczali brak dostosowania choćby podręczników dla osób z niepełnosprawnością wzroku oraz duże trudności, na jakie napotyka uczeń niewidomy zdając egzaminy zewnętrzne (np. egzamin gimnazjalny) pomimo licznych ułatwień i udogodnień. A przecież to właśnie podręczniki i ćwiczenia stanowią podstawowe narzędzia pracy uczniów na lekcji. Mimo wymienionych wielu przeszkód wystąpienie pani dyrektor było pełne optymizmu.

Szeroką działalność Łódzkich Szkół dla Słabo Widzących i Niewidomych przedstawiły Pani Anna Tomaszewska – Dyrektor Ośrodka oraz Pani Magdalena Dominiak – Szymczak pedagog i doradca zawodowy. Do ośrodka przyjmowane są dzieci z całego terenu Polski. Dzieci uczą się w klasach 8-10 osobowych. Uczniowie przebywający w Ośrodku na co dzień objęci są opieką okulistyczną. Jego działalność wspiera Stowarzyszenie na Rzecz Rehabilitacji Osób Niewidomych i Słabo Widzących „Spojrzenie”. Zakres działania Ośrodka i ilość form pomocy jest godny pozazdroszczenia, ale przede wszystkim powinien być wzorem dla samorządów na terenie całego kraju. Każde dziecko chce mieć możliwość bycia z rodzicami we własnym domu, ale skoro jest to niemożliwe to równie ważne jest, aby mogło być jak najbliżej domu. Pani Magdalena Dominiak – Szymczak  zapoznała nas z możliwościami wyboru przez starszych uczniów ich drogi zawodowej. Uczniowie mogą kształcić się w zawodzie Technik administracji, Technik tyfloinformatyk, masażysta oraz Technik obsługi prac biurowych.

W ostatniej części konferencji Pani Anna Nowocińska – doradca zawodowy w Gdańsku przedstawiła ofertę edukacyjną, jaką proponuje CKZiU Nr 1 w formie KKZ (Kwalifikacyjnych Kursów Zawodowych) przeznaczonych dla osób pełnoletnich z niepełnosprawnością wzroku oraz niepełnosprawnością ruchową. Szkoła kształci w zawodzie Technik cyfrowych procesów graficznych. Obecnie w szkole są 3 grupy słuchaczy, którzy objęci są opieką Asystentów Osób z Niepełnosprawnością. W trakcie zajęć realizowane są zajęcia z dogoterapii. W CKZiU Nr 1 możliwe jest również kształcenie w zawodach Technik prac biurowych, Technik tyfloinformatyk oraz Technik realizacji dźwięku. W przypadku ostatniego zawodu wymagana jest podbudowa szkoły muzycznej.

Na zakończenie konferencji dyrektor poradni – Pani Monika Gołubiew – Konieczna podsumowała konferencję wyrażając swe nadzieje, że placówki oświatowe znając lepiej swoją ofertę będą miały szansę współpracować i wzajemnie korzystać ze swoich doświadczeń, by jak najlepiej wspierać rozwój dziecka słabowidzącego czy niewidomego. Informacja o zakresie działania placówek obejmujących opieką i pomocą dzieci z dysfunkcją wzroku jest szczególnie istotna dla rodziców tych dzieci. Pani Dyrektor poprosiła o zakończenie konferencji Doradcę Prezydenta Miasta Gdańsk – Panią Ewę Kamińską, która zaapelowała o połączenie sił i wspólne działania pomimo licznych przeszkód (przede wszystkim finansowych).

Należy zaznaczyć, że każdy z prelegentów podkreślał szczególną rolę nauczycieli w ukierunkowaniu rodziców dziecka na właściwą pomoc specjalistyczną i współpracę, niezbędną w procesie jego rewalidacji.  Wszelkie działania pomocy dzieciom z dysfunkcją wzroku muszą być ukierunkowane tak, aby dzieci miały właściwe warunki dla rozwoju oraz mogły osiągnąć sukcesy porównywalne do ich zdrowych rówieśników.

W trakcie przerwy kawowej uczestnicy konferencji mieli możliwość zapoznania się z publikacjami dotyczącymi m.in. wspomagania dzieci z wadami wzroku oraz problemami w zakresie ich funkcjonowania i edukacji dzięki wydawnictwu HARMONIA.

opracowała:
Magdalena Majewska – pedagog